Używana karuzela na plac zabaw: czy wolno ją postawić

Ogłoszenie wygląda tak: karuzela metalowa z likwidowanego placu przy szkole, stan dobry, do odbioru na własny transport, ułamek ceny nowej. Dla sołectwa albo parafii z kilkoma tysiącami w budżecie to oferta, nad którą trudno nie przystanąć. Rachunek, który decyduje o tym, czy to oszczędność, nie dotyczy jednak ceny, tylko tego, co przyjedzie razem z karuzelą poza samą karuzelą.

Czy używana karuzela na placu publicznym jest legalna?

Urządzenia zabawowe to obiekty małej architektury w rozumieniu art. 3 pkt 4 Prawa budowlanego, czyli obiekty budowlane. W miejscu publicznym ich postawienie wymaga zgłoszenia na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 28 i art. 30, poza miejscem publicznym nie wymaga ani pozwolenia, ani zgłoszenia (art. 29 ust. 2). Przepis nie rozróżnia przy tym sprzętu nowego i używanego: nie ma normy prawnej, która mówiłaby „urządzenie musi być fabrycznie nowe”. Procedurę opisaliśmy w tekście o zgłoszeniu budowy placu zabaw.

Drugie nieporozumienie dotyczy norm. PN-EN 1176 i PN-EN 1177 nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego, bo stosowanie Polskich Norm jest dobrowolne na mocy art. 5 ust. 3 ustawy z 12 września 2002 r. o normalizacji. Z tego jednak nie wynika, że normy nie mają znaczenia. Niezgodność z PN-EN 1176 jest w praktyce dowodem naruszenia obowiązku utrzymania obiektu w należytym stanie i zasad wiedzy technicznej, a to już prowadzi do odpowiedzialności karnej i cywilnej. Sklepy, które straszą demontażem „bo norma jest obowiązkowa”, mylą dwa porządki, ale wniosek praktyczny wychodzi im podobny.

Realna bariera leży więc nie w zakazie, a w dowodzie. Zarządca musi umieć wykazać, że urządzenie jest bezpieczne, zamontowane zgodnie z zaleceniami producenta i objęte kontrolami. Przy sprzęcie z rynku wtórnego ten dowód trzeba złożyć z elementów, które zwykle już nie istnieją.

Co musi przyjechać razem z używanym urządzeniem?

Norma EN 1176-1:2017 w rozdziale 7 opisuje oznakowanie urządzenia. Ma być czytelne, trwałe i umieszczone tak, żeby dało się je przeczytać z poziomu gruntu. Zawiera co najmniej nazwę i adres producenta albo jego upoważnionego przedstawiciela, oznaczenie urządzenia wraz z rokiem produkcji oraz numer i datę normy europejskiej. Osobno norma wymaga oznaczenia poziomu podstawowego, czyli linii, do której urządzenie ma być osadzone w gruncie.

Pierwszych dwóch pozycji nie da się nadrobić po zakupie. Trwałe oznakowanie wystawia producent i tylko on może wydać je ponownie dla konkretnego egzemplarza. Jeśli firmy już nie ma, urządzenie zostaje anonimowe na zawsze. Co to zmienia w codziennym utrzymaniu, rozpisaliśmy w tekście o tablicy informacyjnej na placu zabaw i w materiale o ateście EN 1176.

Dlaczego certyfikat nie uwierzytelnia konkretnego egzemplarza?

Certyfikat wydaje akredytowana jednostka dla urządzenia poddanego badaniu, a nie dla całego systemu urządzeń ani dla sztuki, która od tamtego badania przestała osiem lat w terenie. Poradnik UOKiK dla administratorów placów zabaw formułuje to bez ogródek: posiadanie certyfikatów nie gwarantuje, że urządzenie będzie faktycznie zgodne z normami, i właśnie dlatego przed oddaniem do użytku potrzebna jest kontrola specjalisty albo akredytowanej jednostki inspekcyjnej. Przy rozbieżnościach kompetentny inspektor przeprowadza analizę ryzyka i decyduje, czy wystarczą drobne modyfikacje, czy urządzenie trzeba wymienić.

Przy karuzeli to zdanie ma konkretną treść, bo urządzenie obrotowe zużywa się w miejscach, których nie widać z zewnątrz. Łożysko centralne pracuje pod obciążeniem zmiennym, kotwa przenosi moment obrotowy, a połączenia śrubowe luzują się od wibracji. Dokument sprzed ośmiu lat nie mówi nic o żadnym z tych trzech elementów. Objawy i sposób ich rozpoznania opisaliśmy w tekstach o łożysku karuzeli i o awariach karuzeli.

Jak sprawdzić, czy certyfikat jest wiarygodny

Trzy rzeczy do weryfikacji, w tej kolejności. Pierwsza: kto wydał dokument i czy ta jednostka ma akredytację. Rejestr akredytowanych jednostek certyfikujących wyroby prowadzi Polskie Centrum Akredytacji; karta podmiotu podaje numer akredytacji, datę udzielenia, datę ważności i zakres, a zakres musi obejmować dziedzinę placów zabaw (klasyfikacja ICS 97.200.40). Druga: czy certyfikat dotyczy tego modelu, a nie całej serii albo asortymentu dostawcy. Trzecia: jakie wydanie normy jest na nim wpisane.

Jakie wydanie normy musi być na certyfikacie?

Powołanie się na wydanie wycofane dyskwalifikuje dokument przy odbiorze, a dokładnie to widać na certyfikatach z rynku wtórnego, bo seria była aktualizowana. Poniższy wykaz jest zgodny ze stanem katalogu Polskiego Komitetu Normalizacyjnego na dzień aktualizacji tego tekstu.

Dwie rzeczy warto z tego wynieść. Certyfikat powołujący się na PN-EN 1176-1:2017-12 odnosi się do wydania wycofanego w marcu 2024 roku, więc nie jest fałszywy, tylko przestarzały, a to przy odbiorze wystarcza do zakwestionowania. Druga: aktualne wydania części 1 oraz PN-EN 1177 mają tylko wersję angielską, co oznacza, że polski producent kupuje te normy po angielsku, a dostawca, który twierdzi, że „pracuje na polskiej wersji PN-EN 1177 z 2024 roku”, pracuje na czymś innym, niż mówi.

Czy po przestawieniu karuzeli potrzebna jest nowa kontrola?

Tak, i to jest moment, który kupujący pomija najczęściej. PN-EN 1176-7:2020-09 przewiduje cztery poziomy kontroli i pierwszy z nich to kontrola pomontażowa przed oddaniem urządzenia do użytku. Przestawienie karuzeli na nowy teren jest nowym montażem: zmienia się podłoże, fundament, otoczenie i strefa bezpieczeństwa. Dokument z poprzedniej lokalizacji nie dotyczy nowej.

• Kontrola pomontażowa przed dopuszczeniem urządzenia do użytku.
• Oględziny rutynowe, przy których GUNB wskazuje częstotliwość co najmniej raz w tygodniu.
• Przegląd funkcjonalny co 1-3 miesiące.
• Coroczna kontrola główna, obejmująca zużycie, fundamenty, nawierzchnię i elementy naprawiane w ciągu roku.

Kontrolę roczną i pomontażową wykonuje osoba kompetentna, a kompetencję precyzuje raport techniczny CEN/TR 17207:2018: ekspert niezwiązany bezpośrednio z produkcją, montażem ani naprawami kontrolowanych urządzeń. Przy używce ma to praktyczne znaczenie, bo firma, która przywiozła i postawiła karuzelę, nie powinna sama podpisywać jej odbioru. Osobno działa obowiązek ustawowy: kontrola okresowa raz na pięć lat z art. 62 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, którą wykonuje osoba z uprawnieniami budowlanymi. Oba reżimy są niezależne, co rozpisaliśmy w tekście o przeglądach placu zabaw, a co wpisuje się do protokołu, w materiale o protokole odbioru placu zabaw.

Co sprawdzić przy oględzinach używanej karuzeli?

Lista do przejścia na miejscu, zanim zapłacisz i zanim zamówisz transport. Kolejność ma znaczenie: pierwsze trzy punkty rozstrzygają sprawę i przy odpowiedzi „nie ma” dalsze oglądanie nie jest potrzebne.

1. Tabliczka znamionowa: czy jest, czy czytelna, czy zawiera producenta, oznaczenie urządzenia, rok produkcji i numer normy. Zrób zdjęcie, przyda się do odtworzenia dokumentacji u wytwórcy.
2. Instrukcja montażu i konserwacji w papierze albo w pliku. Jeśli sprzedający jej nie ma, spytaj o nazwę producenta i sprawdź, czy firma nadal istnieje.
3. Certyfikat: jednostka wydająca, numer akredytacji, model i wydanie normy. Weryfikację jednostki zrobisz w rejestrze PCA jeszcze z telefonu.
4. Konstrukcja nośna przy gruncie. Korozja zaczyna się od strony ziemi, a nie od góry, więc oglądaj słup i kotwę w strefie styku z podłożem, nie lakier na platformie.
5. Łożysko centralne. Obróć karuzelę ręką: szarpanie, hałas i wyczuwalny luz to trzy różne usterki i każda oznacza inny koszt.
6. Szczeliny i prześwity. Pręt o średnicy 8 mm nie powinien przechodzić przez szczelinę, a jeśli przechodzi, musi przejść także pręt 25 mm. Weź ze sobą oba. Szczegóły są w tekście o szczelinach w karuzeli.
7. Elementy złączne i zaślepki słupków. Brakujące zaślepki i nakrętki to nie drobiazg kosmetyczny, bo otwarte końce rur należą do geometrii, która zakleszcza odzież.
8. Powłoka. Pęknięcia lakieru w miejscach największych naprężeń pokazują, gdzie konstrukcja pracowała. Porównanie systemów powłok jest w tekście o malowaniu proszkowym i ocynku.
9. Ślady spawów poprawkowych. Spoina dorobiona w terenie oznacza ingerencję w konstrukcję, po której certyfikat przestaje odnosić się do tego, co stoi przed Tobą.
10. Ogniwa i zawiesia, jeśli w zestawie są huśtawki. Łańcuchy mają spełniać ISO 1834, a maksymalny otwór w ogniwie w każdym kierunku to 8,6 mm; przy złączach otwór musi być mniejszy niż 8,6 mm albo większy niż 12 mm. Typowy błąd to zgodny łańcuch z jednym ostatnim ogniwem przy siedzisku, które wpada w zakazany przedział.

Kto odpowiada po wypadku: zarządca czy poprzedni właściciel?

Zarządca albo właściciel terenu. Obowiązek utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie technicznym i zapewnienia bezpieczeństwa użytkowania nakłada art. 61 pkt 1 Prawa budowlanego i nie da się go przenieść umową sprzedaży. Za jego naruszenie art. 91a przewiduje grzywnę nie mniejszą niż 100 stawek dziennych, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do roku. Osobno art. 93 pkt 8 karze grzywną niezapewnienie kontroli okresowej.

Odpowiedzialność wobec poszkodowanego dziecka i jego rodziców opiera się na art. 415 kodeksu cywilnego, czyli na zasadzie winy: poszkodowany musi wykazać zaniedbanie. Przy urządzeniu z drugiej ręki wykazanie zaniedbania jest łatwiejsze niż przy nowym, bo zarzut brzmi prosto: zarządca postawił sprzęt, którego pochodzenia i historii nie znał, bez instrukcji producenta i bez kontroli pomontażowej. Kto odpowiada w pozostałych układach, rozpisaliśmy w tekście o odpowiedzialności za wypadek na placu zabaw.

Trzeci element to ubezpieczyciel. Po zdarzeniu prosi o dokumentację urządzenia i kartę przeglądów, czyli dokładnie o to, czego przy używce zwykle nie ma. Co przygotować zawczasu, opisaliśmy w materiale o ubezpieczeniu placu zabaw.

Co zrobić ze starym fundamentem w miejscu demontażu?

Jeśli kupujesz urządzenie do samodzielnego odbioru, przy demontażu powstaje problem w starej lokalizacji. Poradnik dla administratorów jest tu jednoznaczny: przy czasowym albo trwałym usunięciu urządzenia fundamenty i zakotwienia trzeba zabezpieczyć albo usunąć, żeby w miejscu po nim nie zostało zagrożenie. Wystający z trawy fragment kotwy po karuzeli jest zagrożeniem dokładnie takim samym jak uszkodzone urządzenie, tylko gorzej widocznym, bo nikt już nie uważa tego miejsca za plac zabaw.

W nowej lokalizacji wraca pytanie o zakotwienie. Karuzela przenosi na kotwę moment obrotowy, a nie tylko masę pionową, więc sposób osadzenia jest przy tym typie urządzenia warunkiem stabilności. Bez instrukcji producenta nie wiesz, jak ten fundament ma wyglądać, i nikt Ci tego nie wyliczy wstecz z wyglądu konstrukcji. Jak to wygląda przy urządzeniu z dokumentacją, pokazaliśmy w tekście o montażu karuzeli i fundamencie.

Kiedy używka jest tańsza tylko na papierze?

Rachunek, który warto zrobić przed przelewem. Po stronie używki do ceny z ogłoszenia dochodzi transport ponadgabarytowy na własny koszt, demontaż i zabezpieczenie starego fundamentu, wykonanie nowego fundamentu, kontrola pomontażowa przez osobę kompetentną, wymiana łożyska i elementów złącznych oraz nawierzchnia, jeśli w nowym miejscu wysokość swobodnego upadku przekracza 60 cm. Odmalowanie metalowych części placu zabaw przyjmuje się co 5-6 lat, więc urządzenie kilkunastoletnie najpewniej ten termin ma już za sobą.

Po stronie nowego urządzenia komplet dokumentów jest w cenie, a gwarancja obejmuje konstrukcję. Nasza Karuzela Tarczowa kosztuje 4 979,86 zł, Karuzela Krzyżowa 4 987,69 zł, Karuzela Kołowa Trzmiel 5 976,89 zł, a Huśtawka Ważka 3 997,86 zł. Dostawa kurierem w całej Polsce jest gratis, realizacja zajmuje 7 dni roboczych, gwarancja trwa 2 lata. Montaż z naszą ekipą wyceniamy osobno, 2,50 zł za kilometr w jedną stronę od Rogowa. Jak rozkłada się cena nowej karuzeli, pokazaliśmy w tekście ile kosztuje karuzela na plac zabaw, a porównanie trzech typów jest w materiale karuzele na plac zabaw.

Są sytuacje, w których używka ma sens. Przeniesienie urządzenia w ramach tego samego właściciela, na przykład ze zlikwidowanej filii szkoły na plac przy świetlicy, odbywa się z pełną dokumentacją i historią przeglądów, a kosztem jest tylko montaż i kontrola pomontażowa. Podobnie przy zakupie od podmiotu, który ma instrukcję, certyfikat na aktualne wydanie normy i teczkę przeglądów. Wtedy kupujesz urządzenie z historią, a nie anonimową konstrukcję. Kiedy naprawa i przenoszenie przestają mieć sens wobec ceny nowego sprzętu, policzyliśmy w tekście o wymianie starego urządzenia.

Co zrobić z urządzeniem, które już stoi i nie ma dokumentów

Zdarza się częściej niż zakup z OLX: zarządca przejmuje teren razem ze sprzętem z lat dwutysięcznych, bez tabliczki i bez papierów. Pierwszym krokiem jest ocena przez osobę kompetentną w ramach rocznej kontroli głównej, z wnioskami wpisanymi do dokumentacji placu. Inspektor rozstrzyga, czy wystarczą modyfikacje, czy urządzenie trzeba wyłączyć z użytkowania. Do czasu tej oceny rozsądniej jest przyjąć limit ostrożniejszy niż optymistyczny, a przy wątpliwościach urządzenie wyłączyć, bo wypadek na sprzęcie o nieznanym stanie jest najtrudniejszy do obrony.

Jeśli producent nadal istnieje, dokumentację zwykle da się odtworzyć. My wysyłamy ją ponownie do urządzeń kupionych lata temu, wystarczy oznaczenie z tabliczki albo dane z faktury. Części do naszych konstrukcji dostarczamy po latach od zakupu, co przy łożysku i elementach złącznych bywa jedynym sposobem na utrzymanie urządzenia w ruchu.