Wymiana starego urządzenia: kiedy naprawa przestaje się opłacać

Roczna kontrola podstawowa kończy się zapisem: korozja w strefie przygruntowej, zalecana naprawa. Rok później ten sam zapis. Dwa lata później spawacz mówi, że da radę załatać, tylko rura jest już cieńsza, niż była. W tym momencie przestaje to być pytanie techniczne.

Cztery sytuacje, w których naprawa nie ma sensu

Nie chodzi o wiek urządzenia. Dwudziestoletnia konstrukcja stojąca w suchym miejscu i regularnie przeglądana bywa w lepszym stanie niż pięcioletnia, ustawiona w cieniu, na mokrym gruncie i bez konserwacji. Chodzi o cztery konkretne rzeczy.

Pierwsza to korozja przekroju nośnego. Rdza powierzchniowa na poręczy to problem kosmetyczny. Ubytek materiału w słupie, w piaście albo w ramie platformy to zmiana nośności, której nie da się ocenić na oko ani odtworzyć spawem. Ślepy test: jeśli w strefie przygruntowej metal daje się przebić wkrętakiem albo brzmi głucho przy opukaniu, konstrukcja jest do wymiany.

Druga to brak części zamiennych. Producent zniknął, model wyszedł z produkcji, łożysko było robione pod konkretną piastę. Wtedy każda naprawa polega na dorabianiu części u ślusarza, a element dorobiony poza dokumentacją producenta wychodzi poza zakres, w którym ktokolwiek odpowiada za urządzenie.

Trzecia to brak dokumentacji. Bez instrukcji, atestu i danych technicznych nie wiadomo, jakie momenty dokręcania obowiązują, jaka jest dopuszczalna liczba użytkowników i jaka wysokość swobodnego upadku była zakładana. Naprawiasz coś, czego parametrów nie znasz.

Czwarta to rozwiązania konstrukcyjne niezgodne z aktualnymi wymaganiami. Szczeliny łapiące palce, otwory w zakresie zakleszczającym głowę, ostre krawędzie, wystające gwinty, brak przestrzeni na wybieg pod huśtawką. Tego nie naprawia się przez wymianę części, bo to jest cała geometria urządzenia. Najczęstsze przykłady zebraliśmy w tekście o nieprawidłowościach na placach zabaw.

Objaw kontra decyzja

Rachunek, który to rozstrzyga

Regułę połowy ceny stosuje się w wielu branżach i przy placach zabaw sprawdza się dobrze, bo urządzenia są tanie w stosunku do robocizny. Karuzela Tarczowa kosztuje 4 979,86 zł, Karuzela Krzyżowa 4 987,69 zł, Huśtawka Ważka 3 997,86 zł, a dostawa kurierem w całej Polsce jest gratis. To znaczy, że naprawa za 2 500 zł kupuje ci kilka lat pracy zużytej konstrukcji zamiast kilkunastu lat nowej, z atestem i gwarancją.

Do rachunku warto dopisać dwie pozycje, o których się zapomina. Pierwsza to koszt wyłączenia urządzenia z użytku na czas naprawy, który przy przedszkolu albo ośrodku wypoczynkowym bywa realnym problemem organizacyjnym. Druga to prawdopodobieństwo, że za rok wróci ten sam temat, bo naprawiono jeden element w konstrukcji, której wszystkie elementy mają za sobą tyle samo pracy.

Po drugiej stronie rachunku jest wartość, której stare urządzenie nie ma: pełna dokumentacja, atest EN 1176, certyfikat zgodności i 2 lata gwarancji producenta na wady materiałowe i produkcyjne. Skąd biorą się różnice w cenach karuzel, rozpisaliśmy w tekście o tym, ile kosztuje karuzela na plac zabaw.

Stare urządzenie bez dokumentacji

To najczęstsza sytuacja na placach powstałych przed 2010 rokiem. Urządzenie stoi, nikt nie wie, kto je zrobił, teczki nie ma. Obowiązek posiadania certyfikatu dotyczy wprowadzenia wyrobu do obrotu, więc samo dalsze użytkowanie nie jest naruszeniem. Kłopot zaczyna się w dwóch momentach: przy kontroli, kiedy trzeba pokazać dokumentację placu zabaw, oraz po wypadku, kiedy zarządca ma wykazać, że urządzenie spełniało wymagania bezpieczeństwa.

Wyjścia są dwa. Można zlecić ocenę zgodności istniejącego urządzenia jednostce, która zajmuje się kontrolą placów zabaw, i dostać dokument opisujący jego stan wraz z listą niezgodności. Można też potraktować taką ocenę jako pierwszy krok do wymiany, bo przy urządzeniach z lat dziewięćdziesiątych lista niezgodności bywa dłuższa niż lista rzeczy do naprawienia. Co dokładnie potwierdza atest i czego nie potwierdza, opisaliśmy w tekście o ateście EN 1176.

Co zrobić ze starym urządzeniem i fundamentem

Demontaż to zwykle mniejszy problem niż to, co zostaje pod ziemią. Stary fundament trzeba usunąć, jeśli nowe urządzenie ma stanąć w tym samym miejscu albo jeśli beton wystawałby ponad grunt w strefie upadku. Odsłonięty narożnik betonu jest twardą przeszkodą w strefie bezpieczeństwa i sam w sobie stanowi nieprawidłowość, niezależnie od tego, co nad nim stoi.

Przy okazji wymiany warto zweryfikować samo miejsce, bo przez lata zmienia się otoczenie: wyrosły drzewa, pojawił się chodnik, dostawiono ławkę. Nowe urządzenie potrzebuje 2 m wolnego terenu wokół siebie, a jeśli wysokość swobodnego upadku przekracza 60 cm, dochodzi wymóg nawierzchni amortyzującej według PN-EN 1177. Wymiary i sposób liczenia stref są w tekście o strefie bezpieczeństwa karuzeli.

Konstrukcja stalowa idzie na złom i można za nią coś dostać, choć przy jednym urządzeniu to kwota symboliczna. Przy urządzeniach drewnianych zostaje utylizacja drewna impregnowanego, którego nie wolno spalić w domowym piecu.

Jedno urządzenie czy cały plac

Kiedy do wymiany kwalifikuje się jedna karuzela, a obok stoi huśtawka i zjeżdżalnia z tego samego rocznika, pojawia się pokusa, żeby zrobić wszystko naraz. Bywa to dobra decyzja, ale nie zawsze, a rozstrzyga o tym stan pozostałych urządzeń, a nie ich metryka.

Za wymianą pojedynczą przemawia to, że mieści się w bieżącym budżecie utrzymania, nie wymaga osobnego projektu i można ją przeprowadzić w kilka tygodni. Za wymianą całościową przemawiają koszty stałe, które przy jednym urządzeniu rozkładają się gorzej: dojazd ekipy, sprzęt do rozbiórki fundamentów, ewentualna wymiana nawierzchni w całej strefie. Jeśli plac i tak wymaga nowej nawierzchni amortyzującej, robienie jej dwa razy jest droższe niż raz.

Praktyczny sposób na tę decyzję: wypisz wszystkie urządzenia z ostatniego protokołu kontroli podstawowej i przy każdym postaw jedną z trzech odpowiedzi, czyli do wymiany teraz, do wymiany w ciągu dwóch lat, sprawne. Jeśli w pierwszej i drugiej grupie jest więcej niż połowa placu, planuje się modernizację całościową. Jeśli mniej, wymienia się punktowo i wraca do tematu po kolejnej kontroli. Wybór urządzeń na taką modernizację opisaliśmy w tekście o urządzeniach na plac zabaw.

Skąd wziąć pieniądze na wymianę

Wymiana pojedynczego urządzenia jest z budżetowego punktu widzenia łatwiejsza niż budowa nowego placu, bo mieści się w kwotach, którymi dysponują sołectwa i mniejsze jednostki. Fundusz sołecki, budżet obywatelski i środki na utrzymanie mienia komunalnego to trzy najczęstsze ścieżki, a przy jednym urządzeniu za kilka tysięcy złotych żadna z nich nie wymaga montowania większego projektu. Zestawienie źródeł finansowania jest w tekstach o funduszu sołeckim na plac zabaw i o dofinansowaniu na plac zabaw.

Po stronie proceduralnej zakup pojedynczej karuzeli mieści się poniżej progu 170 tysięcy złotych netto, od którego stosuje się procedury z ustawy Prawo zamówień publicznych. Instytucja może też kupić urządzenie na fakturę z odroczonym terminem 14 dni, co pozwala domknąć zakup w jednym roku budżetowym bez płatności z góry.