Ile urządzeń zmieści się na placu zabaw: plan terenu

Przykładowy rachunek: obrys 150 × 150 cm zajmuje 2,25 m², a strefa bezpieczeństwa wokół niego 30,25 m². Trzynastokrotna różnica między tymi dwiema liczbami rozbija większość planów placu zabaw rysowanych z metrażu działki.

Dlaczego powierzchnia działki nie mówi, ile urządzeń się zmieści?

Bo strefy bezpieczeństwa są kwadratami albo prostokątami i nie da się ich upakować jak kafelków. Pas terenu szerokości 4 metrów ma powierzchnię, ale nie pomieści strefy, która potrzebuje 5,5 m w każdym kierunku. Na działce 10 × 10 m zostaje po pierwszym urządzeniu około 70 m² wolnego terenu, tylko że rozkłada się on w pasy szerokości 4,5 m i żaden z nich nie przyjmie drugiej strefy.

To ten sam rachunek, który zaskakuje przy pierwszym zamówieniu: urządzenie z tego przykładu zajmuje niecałe dwa i pół metra kwadratowego, a terenu potrzebuje ponad trzydzieści. Sama zasada liczenia strefy jest rozpisana w tekście o strefie bezpieczeństwa karuzeli, tutaj zajmujemy się tym, co z niej wynika dla całej działki.

Jak policzyć strefy bezpieczeństwa na własnej działce?

Rachunek jest jeden i wykonuje się go dla każdego urządzenia osobno: obrys plus 2 m z każdej strony. Trzy karuzele Bol-Met mają w karcie produktu strefę 2 m od krawędzi urządzenia, więc do każdego wymiaru obrysu dodaje się 4 m. Przy Huśtawce Ważce strefa jest oznaczona jako do potwierdzenia i nie przenosimy na nią liczby z karuzel, bo urządzenie kołyszące ma strefę innego kształtu niż obrotowe. Rozpisaliśmy to w tekście o huśtawce ważce na plac zabaw.

Poniższe liczby to przykład rachunkowy, nie parametry naszych konstrukcji. Wymiarów, wagi i głębokości fundamentu nie podajemy w kartach produktów, dopóki nie zmierzymy egzemplarza z bieżącej produkcji, i potwierdzamy je na życzenie przed zamówieniem. Przykład dobraliśmy tak, żeby dało się oszacować teren jeszcze przed wyborem modelu.

Ostatni wiersz pokazuje pułapkę obrysów wydłużonych, niezależnie od tego, jakiego urządzenia dotyczą. Powierzchnia strefy rośnie niewiele, z 30,3 do 36,4 m², ale jeden wymiar sięga 7 m i to on rozstrzyga, czy urządzenie wejdzie na wąską działkę. Dlatego planowanie zaczyna się od zmierzenia najdłuższego wolnego odcinka, nie od metrażu.

Ile urządzeń zmieści się na działce o typowych wymiarach?

W tabeli liczymy strefami 5,5 × 5,5 m, czyli dla przykładowego obrysu 150 × 150 cm. Kolumna z liczbą kwadratów podaje czystą geometrię: ile razy 5,5 m mieści się w każdym wymiarze terenu. Zakładamy, że działka jest już pomniejszona o wymagane odstępy od okien i drogi.

Ostatnią kolumnę trzeba przeczytać uważnie, bo właśnie z niej wykrawa się przejścia. Ścieżka przez strefę upadku jest twardą przeszkodą dokładnie tam, gdzie ma jej nie być, więc dojścia muszą zmieścić się poza kwadratami. Na działce 20 × 20 m dwie ścieżki szerokości 1,5 m w jednym kierunku i dwie w drugim zabierają około 111 m² z tych 127,7 m². Zostaje niecałe 17 m², ale nie w jednym kawałku: trzy kwadraty i dwie ścieżki to 19,5 m z 20 m szerokości, więc przy ogrodzeniu zostają pasy po 25 cm. Ławka, kosz i tablica nie mają się gdzie w nich zmieścić, a stanąć w strefie nie mogą. Dlatego przy dziewięciu kwadratach na papierze jeden trzeba oddać na małą architekturę i miejsce, w którym zatrzymuje się grupa przy wejściu.

Na małych działkach rachunek jest krótszy. Przy 8 × 8 m jedno urządzenie wypełnia 30,3 z 64 m², a drugiego kwadratu nie da się wpisać w żadnym ustawieniu: dwa kwadraty obok siebie to 11 m, czyli o trzy metry więcej, niż ma działka. Przy 15 × 15 m cztery kwadraty i krzyż dwóch ścieżek szerokości 1,5 m zajmują 164 z 225 m², więc tu układ domyka się z zapasem około 60 m² na ławki, tablicę i obrzeże.

Co jeszcze zabiera metry z działki?

Strefy bezpieczeństwa są najbardziej widoczną pozycją, ale nie jedyną. Te kilka rzeczy zjada teren jeszcze przed postawieniem pierwszego urządzenia:

• 10 metrów odstępu od linii rozgraniczających ulicę, od okien pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi i od miejsc gromadzenia odpadów. Wymóg wynika z rozporządzenia w sprawie warunków technicznych; numer jednostki redakcyjnej i jej aktualne brzmienie sprawdź w tekście rozporządzenia, bo to ten zapis cytuje się potem w zgłoszeniu. Rozpisaliśmy go w tekście o odległości placu zabaw od okien i drogi.
• Ogrodzenie, jeśli jest. Przy szkołach i przedszkolach obowiązek istnieje, a słupki i przęsła muszą stać poza strefami, nie na ich krawędzi. Szczegóły w tekście o ogrodzeniu placu zabaw.
• Dojścia i ścieżki. Ścieżka szerokości 1,5 m pozwala wyminąć się wózkiem, to wymiar praktyczny, nie normowy, ale dwie takie ścieżki na działce 15 × 15 m zabierają z niej około 43 m².
• Mała architektura: ławki, kosze, stojak na rowery, tablica z regulaminem. Wszystko poza strefami, co zwykle oznacza pas przy ogrodzeniu albo narożniki.
• Nawierzchnia amortyzująca tam, gdzie jest wymagana. Nie zabiera powierzchni ponad strefę, ale podnosi koszt metra kwadratowego i czasem decyduje o rezygnacji z urządzenia, nie o jego przesunięciu. Kiedy jest konieczna, piszemy w tekście o nawierzchni pod karuzelę.
• Drzewa i to, co pod nimi. Pień w strefie dyskwalifikuje miejsce, a korzenie potrafią wykluczyć fundament nawet wtedy, gdy obrys się mieści.

Czy strefy bezpieczeństwa mogą na siebie nachodzić?

Przy urządzeniach obrotowych i huśtawkach nie. Karuzela i huśtawka muszą mieć własne, rozdzielne strefy, bo dziecko wyrzucone siłą odśrodkową z jednego urządzenia trafiłoby w drugie, a dokładnie temu strefa ma zapobiegać. Wymagania dla urządzeń obrotowych opisuje część 5 normy PN-EN 1176.

W pozostałych kategoriach bywa inaczej, ale żadnego nakładania nie planuje się z głowy. Potwierdza je karta techniczna konkretnego urządzenia i osoba wykonująca kontrolę pomontażową, bo to ona mierzy strefy taśmą przed dopuszczeniem placu do użytku. Przy szkicowaniu terenu przyjmij strefy rozdzielne, inaczej plan trzeba będzie poprawiać po przyjeździe kontroli.

Jest jeszcze jedna zasada, o której pamięta się rzadziej: przy urządzeniach wysokich zasięg powierzchni uderzenia zależy od wysokości swobodnego upadku, a nie od samego obrysu. Reguła przeliczania jest w PN-EN 1176-1 i przy zestawach wielofunkcyjnych oraz zjeżdżalniach strefa przestaje być prostym kwadratem wokół urządzenia. Teren liczy się wtedy z rysunku producenta, a nie z obrysu zmierzonego na placu. Progi wysokości, od których wchodzi nawierzchnia amortyzująca, zebraliśmy w tekście o nawierzchni pod karuzelę; wysokość swobodnego upadku naszych urządzeń potwierdzamy na życzenie, razem z pozostałymi wymiarami.

Jak rozmieścić urządzenia względem wieku dzieci?

Młodsze dzieci blisko wejścia i w polu widzenia opiekuna, starsze dalej. Norma nie podaje odległości między strefami poszczególnych grup wiekowych, więc przy odbiorze nikt tego nie zmierzy. Zmierzy to codzienne użytkowanie. Trzylatek przechodzący przez strefę rozpędzonej karuzeli dla dwunastolatków jest dokładnie tym zdarzeniem, po którym pisze się protokół.

Przedziały wieku naszych urządzeń układają się tak:

Przy jednym urządzeniu na placu wybiera się przedział najszerszy, czyli 3 do 14 lat. Przy dwóch sensowniej jest rozdzielić grupy: ważka dla najmłodszych blisko ławki, karuzela dla starszych na drugim końcu działki. Porównanie trzech typów karuzel jest w tekście karuzela kołowa, krzyżowa czy tarczowa, a przegląd wszystkich kategorii urządzeń w tekście urządzenia na plac zabaw.

W jakiej kolejności planować teren?

1. Zmierz wolny prostokąt, w którym nie ma nic twardego: bez krawężników, murków, słupków, pni i studzienek. Liczy się zmierzony prostokąt, metraż z wypisu niczego tu nie rozstrzyga.
2. Odejmij 10 m od linii ulicy, od okien pomieszczeń na pobyt ludzi i od miejsca na odpady. Dopiero to, co zostanie, jest terenem pod plac.
3. Zaznacz wejście i przeprowadź ścieżkę. Dzieci wchodzą zawsze tą samą drogą i w tym samym punkcie ustawia się kolejka.
4. Rysuj strefy jako kwadraty: obrys urządzenia plus 4 m do każdego wymiaru. Zacznij od urządzenia największego, bo ono ma najmniej miejsc do postawienia.
5. Rozdziel grupy wiekowe. Najmłodsi bliżej wejścia i ławki, starsi dalej, między strefami przejście, a nie przeplot.
6. Dołóż ławkę, kosz i tablicę z regulaminem, wszystko poza strefami. Tablica przy wejściu, bo tam ją ktoś przeczyta.
7. Zostaw jedną rezerwę na urządzenie z następnego budżetu. Place zabaw rzadko powstają w jednym podejściu i dokładanie urządzenia do gotowego układu jest trudniejsze niż zaplanowanie go od razu.

Punkt siódmy bierze się z arytmetyki budżetów, nie z normy. Pierwsze urządzenie kupuje się z jednego rocznika funduszu, drugie z następnego, a urządzenie postawione w środku działki blokuje do tego czasu każdy układ z rozdzielnymi strefami, bo zostawia wokół siebie pasy węższe niż 5,5 m. Cała kolejność decyzji przy wyposażaniu placu od zera jest w tekście wyposażenie placu zabaw, a terminy i rozliczenie środków w tekście fundusz sołecki na plac zabaw.

Gdzie najłatwiej pomylić się, licząc teren pod plac zabaw?

Pierwsza pomyłka to liczenie urządzeń z powierzchni. Z 200 m² wynika sześć stref 5,5 × 5,5 m tylko na kalkulatorze, bo sześć kwadratów to 181,5 m² bez jednego centymetra przejścia między nimi. Na prostokącie 10 × 20 m w jednym wymiarze wchodzi jeden kwadrat, w drugim trzy, więc geometria daje trzy urządzenia, nie sześć.

Druga: ławka w strefie. Opiekunowie chcą siedzieć blisko, więc ławka wędruje pod karuzelę. Twarda przeszkoda w strefie upadku jest uchybieniem, które wychodzi przy kontroli pomontażowej, a przestawianie ławki po odbiorze kosztuje więcej nerwów niż pieniędzy. Katalog takich uchybień zebraliśmy w tekście o nieprawidłowościach na placach zabaw.

Trzecia: liczenie bez wymiaru najdłuższego. Działka 4 × 20 m ma 80 m², czyli teoretycznie dość na dwa urządzenia, a w rzeczywistości nie zmieści żadnego, bo na szerokości 4 m nie da się ułożyć strefy wymagającej 5,5 m. Dlatego w szkicu zapisuje się oba wymiary, nie metraż.

Co zrobić, gdy wychodzi na styk

Są trzy wyjścia i każde z nich zmienia rachunek, a nie strefę. Pierwsze: obrócenie urządzenia o 90 stopni, co przy konstrukcjach wydłużonych przestawia cały wynik. Drugie: usunięcie przeszkody, zwykle kawałka żywopłotu albo ławki, jeśli teren należy do inwestora i nikt nie ma nic przeciw. Trzecie: wybór urządzenia o mniejszym obrysie, bo każde 30 cm mniej w obrysie to 30 cm mniej w każdym wymiarze strefy.

Czego nie robić: zmniejszać strefy. To jedyny parametr, którego nie da się negocjować ani z normą, ani z osobą wykonującą kontrolę. Urządzenie ze zbyt małą strefą nie zostanie dopuszczone do użytku, a protokół pojedzie do dokumentacji placu razem z uwagą, którą przeczyta potem ubezpieczyciel.

Jeśli nie masz pewności, czy teren wystarczy, podaj nam oba wymiary i to, co stoi przy krawędziach. Odpowiemy, które urządzenie wejdzie, także po obróceniu, i czy da się na tej działce ustawić dwa. Wymiary naszych konstrukcji potwierdzamy na życzenie, przed zamówieniem.

Plan terenu a dokumentacja placu

Rozplanowanie terenu wraca jeszcze dwa razy po zakupie. Pierwszy raz przy kontroli pomontażowej, gdzie mierzy się strefy i sprawdza, czy nie ma w nich przeszkód. Drugi raz przy kontrolach, które norma PN-EN 1176-7 przewiduje jako bieżące, funkcjonalne co 1 do 3 miesięcy i podstawowe raz w roku. Nowy kosz postawiony w strefie pół roku po odbiorze jest uchybieniem dokładnie takim samym jak kosz postawiony tam od początku.

Dlatego szkic z zaznaczonymi strefami warto trzymać w dokumentacji placu, a nie tylko w mailu z czasu zakupu. Osoba wykonująca kontrolę roczną dostaje wtedy rysunek zamiast rekonstrukcji z taśmy, a zarządca ma czym się zasłonić, gdy ktoś zapyta, dlaczego ławka stoi tam, gdzie stoi. Zakres kontroli i to, kto za nie odpowiada, opisaliśmy w tekście o przeglądach placu zabaw.