Ile dzieci pomieści karuzela: nośność, wiek, liczba miejsc

Na szkolnej przerwie pod karuzelą stoi kilkanaścioro dzieci i wszystkie chcą naraz. W instrukcji jest jedna liczba, która ma na to odpowiedzieć: nośność do 200 kg. Nauczyciel na dyżurze musi z niej zrobić decyzję w dziesięć sekund.

Dlaczego producent podaje kilogramy

Konstruktor liczy słup, łożysko centralne, ramiona i fundament pod obciążenie, a nie pod liczbę głów. Dziecko trzyletnie i trzynastoletnie różnią się masą prawie trzykrotnie, więc „karuzela dla ośmiorga dzieci” nie byłoby żadną informacją techniczną. Ośmioro przedszkolaków to około 130 kg, ośmioro nastolatków ponad 350 kg i to dwa zupełnie inne urządzenia.

Przy urządzeniach obrotowych dochodzi drugi czynnik, którego nie widać w katalogu: masa w ruchu obraca się wokół osi, więc łożysko i połączenia pracują pod obciążeniem zmiennym. Wymagania dla tej grupy urządzeń opisuje część 5 normy PN-EN 1176, między innymi prześwity między częścią ruchomą a nieruchomą i dopuszczalne prędkości. Podana nośność jest wartością dla stanu, w którym karuzela się kręci, a nie dla dzieci stojących nieruchomo na platformie.

Nośności naszych czterech urządzeń

Wymiary, wagę urządzenia i głębokość fundamentu potwierdzamy na życzenie, przed zamówieniem. Nie podajemy ich w karcie produktu, dopóki nie zmierzymy egzemplarza z bieżącej produkcji.

Ile to jest dzieci

Przelicznik jest prosty: nośność dzielona przez orientacyjną masę dziecka w danym wieku. Poniższe wartości są przybliżeniami z siatek centylowych, w konkretnej grupie potrafią się różnić o kilka kilogramów w obie strony.

Liczby z pierwszego wiersza są teoretyczne i właśnie na tym polega najczęstsze nieporozumienie. Jedenaścioro czterolatków zmieści się w limicie masy, ale nie zmieści się na platformie w sposób, w którym każde ma za co się trzymać. Przy najmłodszych grupach ograniczeniem jest powierzchnia i liczba uchwytów, a nośność zostaje niewykorzystana.

Liczba miejsc bywa ostrzejszą granicą niż masa

Karuzela krzyżowa ma cztery siedziska i to jest granica twarda: piąte dziecko nie ma gdzie usiąść. Jej nośność 160 kg spotyka się z tą granicą dokładnie na końcu przedziału wiekowego, bo czworo dwunastolatków to już około 170 kg. Dlatego to urządzenie jest opisane jako przeznaczone do 12 lat, a nie do 14 jak kołowa i tarczowa.

Przy karuzeli kołowej i tarczowej liczba miejsc wynika z powierzchni platformy i rozmieszczenia poręczy. Nie podajemy jej jako sztywnej liczby, bo zależy od tego, czy dzieci stoją czy siedzą i w jakim są wieku. Wymiary platformy potwierdzamy przed zamówieniem, jeśli potrzebujesz ich do projektu albo do zapytania ofertowego. Różnice między trzema konstrukcjami rozpisaliśmy w tekście karuzela kołowa, krzyżowa czy tarczowa.

Dorosły na karuzeli zmienia rachunek

Jeden opiekun ważący 75 kg zajmuje w limicie nośności miejsce trójki siedmiolatków. Jeśli wejdzie z dwójką dzieci, karuzela wiezie już około 125 kg i to głównie w jednym punkcie obwodu, bo dorosły nie rozkłada się równomiernie po platformie tak jak grupa dzieci.

Drugą sprawą jest rozpędzanie. Dorosły potrafi nadać karuzeli prędkość, której dziecko własnym nogami nie osiągnie, a norma przewiduje ograniczenia prędkości właśnie dlatego, że przy urządzeniach obrotowych to ona decyduje o sile odśrodkowej działającej na trzymające się dziecko. Popchnięcie karuzeli przez rodzica i wskoczenie na nią przez rodzica to dwie różne sytuacje i tylko pierwsza mieści się w przeznaczeniu urządzenia.

Co realnie dzieje się po przeciążeniu

Karuzela nie łamie się przy 210 kg, bo konstrukcja ma zapas ponad wartość podaną w karcie. Przeciążenie działa inaczej: skraca życie elementów, które i tak zużywają się najszybciej.

• Łożysko centralne zaczyna chodzić szarpanie i hałasować, zwykle na kilka tygodni przed tym, zanim naprawa stanie się konieczna.
• Połączenia śrubowe siedzisk i poręczy luzują się szybciej, bo pracują pod większymi wibracjami.
• Fundament może zacząć pracować, jeśli został wykonany na minimalnych wymiarach z instrukcji.
• Powłoka lakiernicza pęka w miejscach największych naprężeń i to od tych pęknięć zaczyna się korozja.

Wszystkie cztery objawy wychodzą przy kontroli funkcjonalnej, którą norma PN-EN 1176-7 przewiduje co 1-3 miesiące. Jeśli karuzela stoi w miejscu, gdzie regularnie jeżdżą na niej nastolatki albo dorośli, ustaw sobie tę kontrolę na krótszym końcu tego przedziału. Rozpisaliśmy to w tekście o przeglądach placu zabaw.

Nośność a przepustowość: dwie różne liczby

Dyrektor szkoły pyta zwykle nie o nośność, tylko o to, czy jedno urządzenie obsłuży przerwę. To inny rachunek. Przy jednej turze trwającej dwie do trzech minut karuzela obsłuży w kwadrans cztery, może pięć tur. Przy ośmiorgu dzieci na turę wychodzi trzydzieści do czterdziestu dzieci na przerwę, i to przy założeniu, że kolejka działa sprawnie, czego przy dzieciach zakładać nie należy.

Dla placówki z trzystoma uczniami jedno urządzenie oznacza więc kolejkę przez cały czas trwania przerwy. Dwa urządzenia różnego typu rozwiązują to lepiej niż dwa takie same, bo rozdzielają grupy wiekowe zamiast je łączyć w jednym miejscu. Porównanie kategorii urządzeń pod kątem przepustowości i zajmowanego terenu jest w tekście urządzenia na plac zabaw.

Trzecia liczba, o której łatwo zapomnieć przy planowaniu, to teren. Każde urządzenie wymaga 2 m wolnej przestrzeni wokół siebie i w tej strefie nie może stać ogrodzenie, ławka ani drugie urządzenie. Szczegóły są w tekście o strefie bezpieczeństwa karuzeli.

Gdy urządzenie stoi, a nośności nikt nie zna

Na starszych placach zdarza się, że nikt nie potrafi odpowiedzieć na pytanie o dopuszczalne obciążenie karuzeli, bo dokumentacja zginęła przy zmianie zarządcy. Zacznij od tabliczki znamionowej: powinna być na słupie albo na ramie i zawierać nazwę producenta, rok produkcji oraz normę. Mając te dane, dokumentację techniczną zwykle da się odtworzyć u wytwórcy. My wysyłamy ją ponownie do urządzeń kupionych lata temu, wystarczy numer z tabliczki albo dane z faktury.

Jeśli producenta nie ma i nic nie da się odtworzyć, nośności nie zgaduje się z wyglądu. Ocenę stanu i dopuszczalnego obciążenia wykonuje osoba z przygotowaniem technicznym w ramach rocznej kontroli podstawowej, a jej wnioski wpisuje się do dokumentacji placu zabaw. Do czasu tej oceny rozsądniej jest przyjąć limit ostrożniejszy niż optymistyczny, zwłaszcza na placu przyszkolnym, gdzie na urządzenie wchodzą dwunastolatki.

Niezależnie od tego, czy dokumentacja jest, warto podać liczbę użytkowników i przedział wieku na tablicy z regulaminem placu. Rodzic i nauczyciel czytają tablicę, a nie kartę produktu w segregatorze, więc to jedyne miejsce, w którym ta informacja realnie działa.