Plac zabaw dla dzieci z niepełnosprawnościami: co zmienia się w doborze

Gmina dostaje dofinansowanie na integracyjny plac zabaw. W kosztorysie są trzy urządzenia opisane jako przystosowane, ogrodzenie i tablica z regulaminem. Nie ma utwardzonego dojścia od bramy, bo to pozycja z branży drogowej, a wniosek dotyczył wyposażenia. Po odbiorze okazuje się, że dziecko na wózku dociera do bramy i tam się zatrzymuje.

Co właściwie znaczy integracyjny

Słowo bywa używane w dwóch znaczeniach i to źródło większości nieporozumień na etapie kosztorysu. W pierwszym znaczeniu chodzi o urządzenie przystosowane do korzystania przez dziecko z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. W drugim o teren, na którym dzieci z niepełnosprawnościami i bez nich bawią się w tym samym miejscu, a nie w dwóch osobnych sektorach obok siebie.

Drugie znaczenie jest trudniejsze do osiągnięcia i ważniejsze. Plac, na którym stoi jedno urządzenie z podjazdem, otoczone piaskiem i odsunięte na skraj terenu, formalnie ma pozycję integracyjną w wykazie, a praktycznie tworzy osobną wysepkę. Plac z równą nawierzchnią, szerokimi ciągami i urządzeniami ustawionymi obok siebie działa integracyjnie nawet wtedy, gdy żadne z nich nie ma w nazwie tego słowa.

Cztery różne potrzeby, nie jedna

Projektowanie pod jedną, uśrednioną niepełnosprawność jest najczęstszym błędem przy tego typu inwestycji. Grupy, które trzeba rozważyć osobno:

• Dzieci poruszające się na wózku i z ograniczoną mobilnością. Dla nich rozstrzyga nawierzchnia, brak progów, szerokość ciągów i możliwość podjechania blisko urządzenia, nawet jeśli dziecko będzie z niego korzystać po przesiadce z pomocą opiekuna.
• Dzieci niedowidzące i niedosłyszące. Liczy się czytelność układu terenu, kontrast kolorystyczny urządzeń wobec nawierzchni, brak elementów wystających na wysokości głowy i wyczuwalna zmiana faktury przed strefą urządzeń ruchomych.
• Dzieci z autyzmem i nadwrażliwością sensoryczną. Potrzebują przewidywalności, wyraźnie wyznaczonego własnego miejsca zamiast wspólnej przestrzeni i możliwości odsunięcia się od hałasu. Ruch obrotowy bywa dla części z nich najbardziej pożądaną formą zabawy, dla innych nie do przyjęcia, więc urządzenie ma być dostępne, ale nie jedyne.
• Dzieci korzystające z pomocą opiekuna. Tu decyduje możliwość podejścia dorosłego blisko urządzenia i asystowania przy wsiadaniu, czyli miejsce wokół konstrukcji i brak konstrukcji, przez którą trzeba się przeciskać.

Nawierzchnia i dojście przesądzają wcześniej niż urządzenia

Piasek jest najtańszą nawierzchnią amortyzującą i jednocześnie najskuteczniejszą barierą, jaką da się położyć na placu zabaw. Wózek grzęźnie, kule się zapadają, dziecko w ortezach nie utrzymuje równowagi. Ta jedna decyzja przekreśla dostępność skuteczniej niż jakikolwiek dobór urządzeń.

Co postawić w zamian, zależy od wymaganej amortyzacji. Jeżeli wysokość swobodnego upadku urządzeń nie przekracza 60 cm, nawierzchnia amortyzująca według PN-EN 1177 nie jest wymagana i można zastosować równą nawierzchnię utwardzoną albo trawę na wyrównanym podłożu. Powyżej progu trzeba sięgnąć po nawierzchnię syntetyczną albo płyty gumowe, które są droższe od piasku, ale przejezdne. Rozpisaliśmy warianty w tekście o nawierzchni pod karuzelę.

Do sprawdzenia na etapie projektu, zanim ktokolwiek wybierze urządzenia:

1. Ciągła nawierzchnia utwardzona od miejsca postojowego i od furtki aż do urządzeń, bez odcinka po trawie i bez krawężnika na trasie
2. Szerokość ciągu pozwalająca na przejazd wózka, przyjmuje się co najmniej 90 cm, oraz miejsca o szerokości około 150 cm na minięcie się i zawrócenie
3. Furtka bez progu i o szerokości, przez którą wózek przejedzie razem z osobą pchającą
4. Miejsce postojowe dla osoby z niepełnosprawnością możliwie blisko wejścia na plac
5. Ławka z oparciem przy każdym urządzeniu, poza strefą bezpieczeństwa, bo opiekun spędza na placu tyle samo czasu co dziecko

Czego nie mamy

Bol-Met produkuje cztery metalowe konstrukcje: trzy karuzele i huśtawkę ważkę. Żadna z nich nie ma najazdu dla wózka, mocowania wózka na platformie ani obniżonej krawędzi pozwalającej na wjazd z poziomu nawierzchni. Nie mamy też urządzeń sensorycznych, tablic manipulacyjnych ani paneli dźwiękowych.

Jeśli w projekcie jest pozycja opisana jako karuzela z najazdem dla wózka albo urządzenie sensoryczne, nie zaproponujemy zamiennika i nie będziemy przekonywać, że nasza konstrukcja robi to samo. Robi coś innego. Wolimy to powiedzieć przed wyceną niż po odbiorze.

Które z naszych urządzeń mogą się sprawdzić

Porównanie samych konstrukcji, bez kontekstu dostępności, rozpisaliśmy w tekście karuzela kołowa, krzyżowa czy tarczowa.

Zapytaj tych, którzy będą korzystać

Przy zwykłym placu zabaw dobór urządzeń da się zrobić z katalogu i miarki. Przy placu dostępnym katalog nie wystarczy, bo potrzeby są konkretne i różne, a osoby, które je znają, są zwykle w zasięgu ręki: rodzice, nauczyciele wspomagający, fizjoterapeuci i terapeuci z pobliskiej placówki.

Rozmowa trwa godzinę i zmienia zwykle dwie rzeczy w projekcie: układ terenu i to, ile urządzeń ma sens. Zdarza się, że zamiast czterech konstrukcji rozstawionych po całym placu lepiej postawić dwie blisko siebie, z równą nawierzchnią między nimi i ławką, z której widać obie. Zdarza się też, że urządzenie obrotowe jest tym, na które czekano najbardziej, i wtedy warto zaplanować przy nim więcej miejsca do zatrzymania się i przesiadki niż wymaga sama norma.

Druga rzecz warta ustalenia przed zakupem to sposób korzystania. Plac przy placówce specjalnej albo przy oddziale integracyjnym pracuje pod nadzorem, w małych grupach i z asystą dorosłego, więc urządzenie wymagające pomocy przy wsiadaniu nie jest tam problemem. Ten sam sprzęt na ogólnodostępnym placu w parku, gdzie dziecko przychodzi z jednym opiekunem, bywa nie do użycia. Ta różnica przesądza o doborze mocniej niż parametry z karty katalogowej.

W jakiej kolejności wydawać budżet

Przy placu integracyjnym proporcje wydatków wyglądają inaczej niż przy zwykłym. Nawierzchnia i dojście potrafią pochłonąć więcej niż wszystkie urządzenia razem, a pominięcie ich sprawia, że reszta budżetu pracuje na połowę obrotów.

1. Utwardzone, ciągłe dojście od miejsca postojowego i furtki do strefy urządzeń
2. Nawierzchnia w obrębie placu, dobrana do wysokości swobodnego upadku urządzeń
3. Urządzenia, w tym co najmniej jedno przeznaczone dla dziecka pozostającego w wózku, jeśli plac ma być dostępny w pełnym zakresie
4. Wyposażenie towarzyszące: ławki z oparciem przy urządzeniach, cień, kosze, czytelna tablica z regulaminem

Pozycję trzecią da się rozłożyć na etapy, pierwszej i drugiej nie da się dołożyć później bez rozbierania tego, co już powstało. Przy finansowaniu z dotacji warto sprawdzić, czy nabór obejmuje roboty przygotowawcze, a nie wyłącznie zakup wyposażenia, bo to najczęstszy powód, dla którego dojście zostaje w piasku. Programy i źródła zebraliśmy w tekście o dofinansowaniu na plac zabaw, a listę elementów poza urządzeniami w tekście o wyposażeniu placu zabaw.